Kısa cevap: Aracının üretici el kitabında yazan viskozite ve onay kodu neyse, öncelik onda. Bu şartı sağlayan yağlar arasında seçim yapıyorsan; tam sentetik yağ modern, turbo beslemeli ve sıkı toleranslı motorlarda, yarı sentetik yağ orta yaşlı ve normal kullanımdaki motorlarda, mineral yağ ise eski tasarım, düşük devirli ve yüksek kilometreli motorlarda mantıklı olur. Fiyat farkı önemli görünse de, yağın ne kadar süre görevini yapabildiği hesaba katıldığında aradaki mesafe genelde kapanır.
Motor yağını yalnızca "kayganlaştırıcı" olarak düşünmek eksik kalır. Yağ aynı zamanda metal yüzeyler arasındaki ısıyı taşır, yanmadan kalan kurumu ve metal parçacıklarını askıda tutup filtreye götürür, asidik yan ürünleri nötralize eder ve durdurulan motorda yüzeylerde film bırakarak pas oluşumunu engeller. Bu görevlerin çoğunu baz yağ değil, içine katılan katık paketi yapar. Dolayısıyla "sentetik mi mineral mi" sorusu, aslında "baz yağ ne kadar kararlı ve katıklar ne kadar uzun dayanıyor" sorusudur.
Ham petrolün damıtılıp arıtılmasıyla elde edilir. Molekül boyutları düzensizdir; bu yüzden soğukta daha çabuk kalınlaşır, yüksek sıcaklıkta ise daha hızlı incelir ve oksitlenir. Buna karşılık film mukavemeti eski tip, geniş toleranslı motorlarda yeterlidir ve maliyeti düşüktür. Yüksek kilometreli, hafif yağ tüketen motorlarda kalın mineral yağ (örneğin 20W-50 sınıfı) tüketimi bir miktar azaltabilir. Ancak değişim aralığı kısadır ve modern motorların uzun servis aralıklarına uygun değildir.
Mineral baz yağa belirli oranda sentetik baz yağ ve gelişmiş katık paketi eklenerek üretilir. Soğuk çalıştırmada mineral yağa göre belirgin şekilde daha akışkandır, termal kararlılığı daha iyidir. Günlük şehir içi kullanımı olan, turbosuz veya düşük basınçlı turbolu motorlar için makul bir orta yol sunar. Fiyat/performans dengesini arayan çoğu sürücü için mantıklı başlangıç noktasıdır.
Molekülleri laboratuvar süreçleriyle düzenlenmiş baz yağlardan üretilir. Molekül yapısı homojen olduğu için hem soğukta akıcılığı korur hem de yüksek sıcaklıkta incelmeye ve oksitlenmeye direnir. Turbo şarj, direkt enjeksiyon, silindir devre dışı bırakma ve start-stop gibi sistemler yağı termal ve mekanik olarak çok daha fazla zorlar; bu motorlarda tam sentetik yağ tercih değil, genellikle zorunluluktur. Ayrıca partikül filtresi bulunan araçlarda düşük kül içerikli (low SAPS) sentetik yağlar kullanılması gerekir, aksi halde filtre ömrü kısalır.
| Ölçüt | Mineral | Yarı sentetik | Tam sentetik |
|---|---|---|---|
| Soğuk ilk çalıştırma | Zayıf | İyi | Çok iyi |
| Yüksek sıcaklık kararlılığı | Sınırlı | Orta | Yüksek |
| Değişim aralığı | Kısa | Orta | Uzun |
| Turbo / direkt enjeksiyon | Uygun değil | Koşullu | Uygun |
| Birim fiyat | Düşük | Orta | Yüksek |
| Yüksek kilometreli eski motor | Uygun | Uygun | Genelde gereksiz |
0W-30, 5W-40, 10W-40 gibi kodlarda baştaki sayı soğuk davranışı, W'den sonraki sayı ise çalışma sıcaklığındaki kalınlığı gösterir. Baştaki sayı küçüldükçe soğukta akıcılık artar; bu, motorun ilk saniyelerde yağsız kalma süresini kısaltır ve aşınmanın büyük bölümü tam o anlarda oluşur. İkinci sayıyı ise keyfi olarak büyütmek doğru değildir: modern motorlarda yağ kanalları ve hidrolik gergi sistemleri belirli bir viskoziteye göre tasarlanmıştır. Kalın yağ, yağ basıncını yükseltse bile ince kanallardan geçemez.
Üretici onayları (örneğin belirli bir markanın kendi spesifikasyonu) ve API/ACEA sınıfları, yağın hangi testlerden geçtiğini anlatır. Aynı 5W-30 kodunu taşıyan iki yağ, katık içeriği bakımından bambaşka olabilir. Motor yağı seçimi karşılaştırma yaparken bakılacak sıra şu olmalı: önce üretici onayı, sonra viskozite, sonra baz yağ tipi, en sonda fiyat.
Kısa mesafeli şehir içi sürüş, yağın çalışma sıcaklığına ulaşmasına izin vermediği için içinde yakıt ve su buharı birikmesine yol açar. Bu koşulda yağ, uzun yol kullanan bir araçtakinden daha hızlı yorulur. Tozlu ortamda çalışıyorsan hava filtresinin durumu doğrudan yağ ömrünü etkiler; emilen toz motora girdiğinde aşındırıcı bir macuna dönüşür. Aynı mantık soğutma sistemi için de geçerlidir: radyatör veya termostat kaynaklı aşırı ısınma, en iyi sentetik yağı bile kısa sürede bozar.
Yağın markasını değiştirmek motora zarar vermez; asıl risk, birbirine uymayan spesifikasyonları karıştırmak ve değişim aralığını aşmaktır.